Chuyển đổi số hay là chết – làm thế nào để hiểu đúng?

,

Chúng ta đã nghe rất nhiều về câu chuyện tỷ phú công nghệ, những case study chuyển đổi số thành công. Thực tế cho thấy có doanh nghiệp chuyển đổi số rồi vẫn không khá hơn, mua hệ thống đắt tiền nhưng sử dụng kém hiệu quả. Trong bài viết lần này, hãy cùng Học Viện Agile tìm hiểu sâu hơn về chuyển đổi số – một khái niệm quen thuộc nhưng rất dễ bị hiểu sai.

Một thế hệ thành công nhờ chuyển đổi số

Không thể phủ nhận trong hai thập kỷ vừa qua, giới công nghệ đã đạt đến thành tựu rực rỡ, từ Google, Microsoft, Apple, Facebook – những tập đoàn giá trị hàng đầu thế giới  đến siêu kỳ lân như Uber, Twitter, Airbnb, Doordash. Không chỉ dừng lại ở quy mô doanh nghiệp, xu hướng chuyển đổi số còn lan rộng đến các quốc gia. Từ cường quốc trên thế giới như Mỹ, EU đến những quốc gia trong khu vực Đông Nam Á (Thái Lan, Malaysia…), chuyển đổi số được xem là trọng tâm để nâng cao chất lượng dịch vụ công và sự hài lòng của người dân với chính sách.

Theo Visual Capitalist, các tỷ phú ngành công nghệ thông tin đang nắm giữ khối lượng tài sản lớn nhất và có tốc độ tăng trưởng tài sản cao nhất so với các ngành truyền thống như công nghiệp, bất động sản, tiêu dùng, tài chính…

AI, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây… là những khái niệm quen thuộc mỗi khi nhắc đến chuyển đổi số. Tại Việt Nam, chuyển đổi số được đưa vào chương trình hành động quốc gia thông qua các Nghị quyết 52/NQ-TW và Quyết định 749/QĐ-TTg. Không khó để tìm các case study chuyển đổi số thành công, nhưng vẫn còn không ít doanh nghiệp chuyển đổi số thất bại, hoặc đã đầu tư rất nhiều tiền cho công nghệ nhưng không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. 

Có phải cứ công nghệ cao mới là chuyển đổi số?

Dù khách hàng doanh nghiệp thành công hay thất bại, “chuyển đổi số” vẫn là một sản phẩm bán chạy trên thị trường công nghệ. Các dịch vụ tư vấn xây dựng hệ thống, sản phẩm phần mềm thường được quảng cáo với thông điệp: “Thời đại công nghệ 4.0”, “Chuyển đổi số hay là chết” hoặc “Chuyển đổi số chậm sẽ là thụt lùi và mất lợi thế cạnh tranh”. Nhờ chuyển đổi số, các công ty công nghệ nhanh chóng có lợi nhuận khổng lồ. Bong bóng niềm tin vào công nghệ hấp dẫn đến mức với Sea Group (công ty chủ quản Shopee), giá cổ phiếu vẫn tăng chóng mặt bất chấp những cảnh báo lỗ nặng ở mảng thương mại điện tử còn có thể kéo dài. 

Bất chấp những thua lỗ được dự đoán còn kéo dài ở Shopee, cổ phiếu SEA tăng mạnh cho thấy thị trường vẫn lạc quan về tương lai của công nghệ và chuyển đổi số

Có một nghịch lý là ở nhiều doanh nghiệp, thành công của chuyển đổi số được ghi nhận từ khi mua được công nghệ. Các tập đoàn công nghệ khiến khách hàng vui mừng chi tiền cho những phần mềm tân tiến nhất, những hệ thống quản lý sử dụng chip mới nhất. Chưa cần biết hệ thống hoạt động có hiệu quả hay không, việc mua và ứng dụng công nghệ mới đã được xem như thành công bước đầu.

Thay đổi tư duy – chìa khóa thành công của chuyển đổi số

Để đi tìm lời giải thích cho nghịch lý giữa thành công tài chính của các tập đoàn công nghệ và chuyển đổi số thất bại tại doanh nghiệp khách hàng, chúng ta cần đọc lại khái niệm của chuyển đổi số. Theo IDC, chuyển đổi số được hiểu là sử dụng công nghệ nhằm mục đích thay đổi mô hình kinh doanh, tạo ra cơ hội mới, doanh thu và giá trị mới. Nhưng nếu cứ có công nghệ là không thể thất bại, thế giới chắc vẫn đang dùng điện thoại Nokia, chụp ảnh bằng máy Kodak và liên lạc bằng Yahoo Messenger. Vậy câu trả lời không nằm ở công nghệ, mà là cách các công ty công nghệ tư duy để tạo ra những sản phẩm chưa ai làm được. Tất cả đều nhờ khả năng học hỏi và thay đổi nhanh hơn phần còn lại của thế giới –  điều mà nhân sự ngành công nghệ đang làm tốt hơn nhiều ngành truyền thống khác.

Không một công nghệ nào có thể giải quyết được tình trạng quan liêu, trì trệ của tổ chức. Đã có quá nhiều case study mua hệ thống đắt tiền nhưng khi vận hành muốn thay đổi một phần nhỏ cũng cần chờ đối tác hỗ trợ đến vài tuần. Tại nhiều doanh nghiệp, vấn đề nằm ở cấp dưới sợ trách nhiệm, cấp trên không muốn trao quyền, để sửa một lỗi nhỏ cũng cần nhiều bước phê duyệt. Các sản phẩm công nghệ mới ra đời nhưng doanh nghiệp chỉ quen đánh giá bằng doanh số, không chấp nhận thời gian đầu phải hy sinh một phần lợi nhuận của mảng kinh doanh truyền thống. Kết quả là mảng kinh doanh ứng dụng chuyển đổi số dù được đầu tư lớn nhưng do lợi nhuận thấp trong ngắn hạn nên bị đánh giá là kém hiệu quả. Mọi chỉ số tăng trưởng về trải nghiệm khách hàng, mở rộng tệp khách hàng tiềm năng, giảm chi phí quản lý, kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai đều bị bỏ qua.

Chuyển đổi số hay là chết – hiểu thế nào cho đúng?

Chuyển đổi số nên được hiểu là chuyển đổi tư duy, làm sao để ứng dụng nhanh hơn, sửa sai kịp thời, thay đổi linh hoạt hơn. Để chuyển đổi số thành công không phải là chuyển từ offline sang online với công nghệ mới nhất, đắt tiền nhất – những điều chỉ làm giàu cho ngành công nghệ. Chuyển đổi số cần được bắt đầu từ việc tạo điều kiện tối đa để nhân sự tự do sáng tạo, chấp nhận sai sót trong quá trình xây dựng hệ thống, không đổ lỗi cá nhân để chối bỏ trách nhiệm. Câu hỏi để giải đáp không phải là dùng công nghệ gì, mua hết bao nhiêu tiền mà là tư duy như thế nào để thay đổi nhanh hơn so với đối thủ và đi trước thị trường.

Trọng tâm của chuyển đổi số là nhân lực chất lượng cao, có khả năng học hỏi và không ngừng cải tiến

Để thay đổi tư duy và văn hóa làm việc, nhiều doanh nghiệp đang sử dụng tư duy Agile/Scrum để xây dựng và phát triển dự án. Phương pháp Agile là tư duy phát triển phần mềm linh hoạt với điểm nổi bật là khuyến khích nhân sự đóng góp ý kiến, tích cực phản biện và không ngại thay đổi để dự án phù hợp hơn với thực tế, nâng cao chất lượng sản phẩm & hiệu quả làm việc. Agile hiện được nhiều doanh nghiệp Marketing, sản xuất, ngân hàng… dùng trong các dự án chuyển đổi số để thay đổi văn hóa doanh nghiệp và tư duy quản lý. Xem thêm về Agile tại ĐÂY.